“แมลงวัน” สร้างปัญหาต่อสุขภาพมนุษย์และไก่ แมลงวันสามารถเป็นพาหะของเชื้อ Salmonella, Pasteurella, Campylobacter, and E.coli และข้อร้องเรียนจากเพื่อนบ้านข้างเคียงได้
โปรแกรมการควบคุมแมลงวันที่สำเร็จจะต้องสามารถควบคุมความชื้นภายในโรงเรือน และกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์แมลงวัน การใช้ยาฆ่าแมลงวันสามารถช่วยลดจำนวนแมลงวันได้ชั่วคราว แต่ไม่ได้เป็นเพียงวิธีการเดียวในการจัดการแมลงวันอย่างมีประสิทธิภาพ
การควบคุมความชื้น
ปัจจัยสำคัญในการหลีกเลี่ยงปัญหาแมลงวันคือการจัดการความชื้นภายในโรงเรือน ฟาร์มที่สามารถทำให้ภายในโรงเรือนแห้งได้แทบจะไม่เจอปัญหาแมลงวันที่รุนแรง
- โภชนาการและสุขภาพทางเดินอาหาร การมีสุขภาพทางเดินอาหารที่ดี ปราศจากเชื้อก่อโรค เริ่มตั้งแต่การกกลูกไก่และระบบความปลอดภัยทางชีวภาพที่ดี เพื่อให้มูลไก่มีความชื้นระดับเหมาะสม วัตถุดิบอาหารดังเช่นถั่วเหลือง และโปรแกรมยากันบิดบางตัวอาจกระตุ้นการดื่มน้ำ
- สิ่งแวดล้อมภายในโรงเรือน ไก่ที่เลี้ยงในสภาพแวดล้อมที่อยู่สบายจะดื่มน้ำน้อยส่งผลให้มูลไก่แห้ง มูลไก่ที่ฟาร์มต้องมีสภาพแห้งและร่วน ควรรักษาระดับการระบายอากาศขั้นต่ำ เพื่อให้ความชื้นสัมพัทธ์อยู่ไม่เกิน 60%
ควรเพิ่มจำนวนหรือรอบความเร็วพัดลมก่อนที่จะใช้น้ำราดที่แผ่นรังผื้งเพื่อทำให้ไก่รู้สึกเย็น และควรหลีกเลี่ยงการใช้แผ่นรังผึ้งหากความชื้นภายนอกเกิน 80% โรงเรือนที่มีแสลทจะมีความท้าทายในการจัดการแรงลมด้านล่างแสลท การออกแบบโรงเรือนใหม่สามารถใส่แผ่นรีดมูลไก่ด้านใต้แสลทหรือโรยทรายด้านล่างเป็นชั้นบางๆ ก่อนลงลูกไก่ เพื่อช่วยดูดซับความชื้นและระบายความชื้น
- การจัดการระบบให้น้ำ ปรับระดับความสูงและระดับความแรงน้ำของระบบน้ำดื่มในทุกอายุไก่จะช่วยลดน้ำหกหรือรั่วและรักษาพื้นโรงเรือนให้แห้ง ระบบน้ำดื่มต้องไม่มีรอยรั่ว โรงเรือนที่มีแสลทควรใช้ระบบนิปเปิ้ลที่มีถ้วยรอง เพื่อให้สามารถตรวจสอบและรักษาพื้นใต้แสลทให้แห้งได้ง่าย
ความสะอาด
หากมีอาหารไก่หกหล่น ไก่ตาย หรือไข่แตก ต้องรีบน้ำออกไปจากโรงเรือนเนื่องจากเป็นแหล่งอาหารสำหรับตัวอ่อนแมลงวัน เมื่อปลดไก่ให้นำมูลไก่และวัสดุรองพื้นออกจากฟาร์ม กำจัดในที่ห่างไกลจากฟาร์มตามที่กฏหมายกำหนด ระยะห่างที่เหมาะสมคืออย่างน้อย 3 กิโลเมตรจากฟาร์มไก่
ม่านกั้น
ในโรงเรือนระบบปิดสามารถใช้แผ่นกั้นและพัดลมเพื่อป้องกันแมลงวันเข้าโรงเรือนหรือพัดลมเป่าออกนอกโรงเรือนเพื่อไม่ให้แมลงวันบินเข้ามา ขณะที่พัดลมไม่ได้ทำงานก็ควรมีแผ่นปิดไม่ให้แมลงวันบินเข้าประตู หน้าต่าง และ ช่องอากาศเข้า (inlet) ควรมีมุ้งลวดขนาดระหว่าง 0.88 และ 1.22 มม. ทำความสะอาดมุ้งลวดเพื่อให้ระบายอากาศได้ดีและความปลอดภัยทางชีวภาพ
ใช้สารเคมีควบคุมแมลงวัน
สารกำจัดแมลงช่วยลดปริมาณแมลงวันในระยะแรกได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบการรักษาความปลอดภัยทางชีวภาพที่ดี การพ่นยาฆ่าแมลงที่ตกค้างนาน (residual insecticide) ให้ทำในโรงเรือนที่ล้างทำความสะอาดและฆ่าเชื้ออย่างดีและเป็นโรงเรือนว่างเท่านั้น หากจำเป็นให้พ่นยาฆ่าแมลงที่ตกค้างน้อย (non-residual insecticide) เพื่อลดจำนวนแมลงวันเต็มวัยก่อนที่จะพ่นยาฆ่าแมลงที่ตกค้างนาน (residual insecticide) เพื่อให้มีประสิทธิภาพนาน 2-3 เดือน
ยาฆ่าดักแด้แมลงวัน (larvicide) สามารถฆ่าได้เฉพาะระยะดักแด้ของแมลงวัน และมักอยู่ในรูปแบบสเปรย์หรือเม็ด granule พ่นที่มูลไก่ใต้แสลทหรือที่วัสดุรองพื้น หรือ บางครั้งผสมอาหารไก่ขึ้นอยู่กับผลิตภัณฑ์ แมลงวันอาจพัฒนาการดื้อต่อสารเคมี ดังนั้นจึงควรใช้สารเคมีสลับกลุ่มตามกลไกการออกฤทธิ์หรือสารออกฤทธิ์ วางโปรแกรมการใช้สารเคมีแบบสลับโดยปรึกษากับสัตวแพทย์
ใช้เหยื่อล่อและกาวดักแมลงวัน
แมลงวันมักชอบจุดที่อบอุ่น มีแรงลมต่ำ การทากาวดักแมลงวันเพื่อล่อแมลงวันไปตรงจุดที่ทากาว เพื่อให้แมลงวันสัมผัสและติดกาวได้ผลดีกับแมลงวันที่ดื้อสารเคมี สามารถใช้ในบริเวณที่แมลงวันอยู่ชุกชุม กระดาษกาวดักแมลงวันใช้ในบริเวณอื่นที่ไม่ใช่ในโรงเรือนเลี้ยงไก่ ประสิทธิภาพจะลดลงเมื่อเวลาผ่านไปกาวจะเริ่มแห้งหรือมีฝุ่นติด ดังนั้นควรจะเปลี่ยนกระดาษกาวดักแมลงวันเป็นประจำ
แสงยูวีล่อแมลงวันสามารถดึงดูดแมลงวันได้โดยใช้แสงยูวีคลื่นยาว(long-wavelength ultraviolet light) และฆ่าแมลงวันด้วยไฟช็อต ซึ่งควรใช้ในบริเวณที่ไม่มีไก่ เช่น ออฟฟิต, ห้องเก็บของหรือห้องเย็นเก็บไข่
ส่วนสำคัญที่สุดในการควบคุมแมลงวันคือป้องกันไม่ให้สภาพแวดล้อมเหมาะสมสำหรับแมลงวันที่จะวางไข่ ด้วยการรักษาความสะอาดและแห้งภายในโรงเรือน รวมถึงมีตัวช่วยที่ป้องกันแมลงวันบินเข้าโรงเรือน และการใช้เหยื่อล่อและกาวดักแมลงวัน เพื่อลดจำนวนแมลงวัน การใช้สารเคมีเป็นส่วนหนึ่งของโปรแกรมสลับกับการใช้กลุ่มสารเคมี และอย่าพึ่งวิธีการใดวิธีการหนึ่งเพียงอย่างเดียว
หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม สามารถศึกษาได้จาก เอกสาร “Best Practice on the Farm—Fly Control” https://aviagen.com/assets/Tech_Center/Ross_Tech_Articles/Ross-BestPractice-Fly-Control-EN-18.pdf
***************************************************************************************************************************
DR ZOLTAN MARTON เป็นสัตวแพทย์อาวุโสที่ Aviagen สามารถติดต่อได้ทาง zmarton@aviagen.com
